Democratische meerwaarde van regionale omroepen

Aanleiding en doelstelling

De Stichting Regionale Publieke Omroep (RPO) vertegenwoordigt de dertien regionale publieke omroepen. Eens in de vijf jaar stelt de RPO een concessiebeleidsplan op waarin de ambities en doelstellingen van de regionale publieke omroep worden gepresenteerd. In maart diende de RPO hun concessiebeleidsplan voor 2026 – 2030 in bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Ipsos I&O voerde een omgevingsscan uit naar relevante regionale ontwikkelingen. Deze inzichten hielpen de RPO om zich beter te richten op de huidige maatschappelijke context en de rol van de regionale omroep daarin.

Op basis van deze omgevingsscan concluderen we dat regionale publieke media een unieke positie hebben om de politieke, economische en culturele centra van Nederland te verbinden met de regio’s die zich daar niet toe rekenen. Dit door ervaringen en informatie vanuit de regio naar ‘Den Haag’ of ‘Hilversum’ te brengen, maar ook door de gevolgen van Haags beleid te laten landen bij hun regionale achterban. De regionale omroepen kunnen bijdragen aan de politieke en maatschappelijke betrokkenheid van inwoners door ontwikkelingen met een specifiek regionaal perspectief te duiden en relevant te maken voor hun achterban.

Democratie kan niet zonder sterke media, zeker nu

In het rapport Aandacht voor media. Naar nieuwe waarborgen voor hun democratische functies (2024) wijst de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR) op drie vitale functies die media hebben in een democratische samenleving: het informeren van de samenleving, het controleren van machthebbende partijen en burgers de ruimte geven om hun mening te delen.

De WRR concludeert dat deze democratische functies van media onder grote druk staan. Zo neemt het aanbod van lokale en regionale journalistieke content af. Burgers zijn daardoor minder goed op de hoogte van wat er zich afspeelt in de lokale en regionale politiek. Het bieden van een lokale informatiestructuur is, volgens de WRR, cruciaal voor een gezond medialandschap dat burgers goed kan informeren over ontwikkelingen in hun eigen leefomgeving en burgers weerbaar kan maken tegen mis- en desinformatie.

Bijvoorbeeld in regio’s waar gemeenten in regionale samenwerkingen besluiten nemen die verder af staan van de lokale nieuwsvoorziening, maar ook niet in beeld zijn bij landelijke media. De regionalisering van beleid vraagt om een regionale verslaggeving.

Uit eerder onderzoek naar het vertrouwen in de landelijke media blijkt dat landelijke media niet altijd aansluiten bij de beleving van mensen ‘in de regio’. Zo denken mensen in grote delen van het land dat landelijke media niet goed weten wat er in hun regio speelt. Hier kunnen regionale nieuwsmedia op inspringen door burgers te voorzien van betrouwbaar nieuws dat aansluit bij hun behoeften.

Figuur 1: Stelling: ‘De landelijke media begrijpen niet wat er buiten de Randstad speelt’ (2023)[1]
Basis: representatieve steekproef afkomstig uit het I&O Research panel, n= 1.335

Beleid uit Den Haag verbinden met de ervaringen in de regio

De regionale omroepen hebben een unieke plaats in de Nederlandse informatievoorziening om de impact van landelijk beleid op de regio te duiden en verslaan. Door hun kennis van verschillende lokale netwerken kunnen ze verbindingen leggen tussen beleidsplannen en de concrete gevolgen voor de inwoners van een streek of regio. Regionale omroepen kunnen de landelijke maatschappelijke opgaven verslaan vanuit het perspectief van burgers in hun regio en verbindingen leggen tussen regio’s. Ook kunnen de omroepen zorgen en ervaringen uit hun publiek effectief communiceren naar de beleidswereld – in Den Haag of het provinciehuis.

Het verbinden van de verschillende bestuurslagen én de bevolking is belangrijker geworden. Decentrale overheden spelen namelijk een sleutelrol bij het uitvoeren van de grote opgaven waar Nederland voor staat. Denk bijvoorbeeld aan het vernieuwen van onze energie-infrastructuur, stikstof en natuurbeleid, de vergunningverlening voor woningbouw of het opvangen van asielzoekers.

Over het onderzoek

Voor de omgevingsscan is gebruik gemaakt van verschillende openbare bronnen. Bovenstaande is een ingekorte versie. De uitgebreidere analyse en een overzicht van geraadpleegde bronnen staan in het concessiebeleidsplan van de RPO .

[1] Meeste niet-Randstedelingen hebben het gevoel dat landelijke politiek hen niet begrijpt – Ipsos I&O Publiek