Nederlanders per saldo kritisch over aanvallen op Iran

Op 28 februari hebben de Verenigde Staten en Israël Iran aangevallen. De hoogste leider van het land, ayatollah Khamenei en andere leiders van het regime zijn gedood. Op het moment dat onderhavig onderzoek plaatsvond reageerde Iran met raketaanvallen op doelen in de hele regio. In het weekend van 6 tot 9 maart onderzocht Ipsos I&O op eigen initiatief hoe Nederlanders kijken naar deze ontwikkelingen.

Zorgen over oorlog Midden-Oosten

We legden 16 uiteenlopende kwesties voor waarover Nederlanders zich zorgen kunnen maken. Het meest maakt men zich (nog steeds) zorgen over het gebrek aan woningen en digitale onveiligheid: circa acht op de tien Nederlanders doen dat. Direct daarna volgt nu de oorlog in het Midden‑Oosten tussen Iran enerzijds en Israël en de VS: driekwart (75%) maakt zich hier zorgen om, ruim meer dan over de oorlogen in Oekraïne (67%) en Gaza (57%).

Per saldo kritiek op aanvallen op Iran

Nederlanders zijn per saldo kritisch over de aanvallen van de VS en Israël op Iran. Vier op de tien (39%) vinden deze aanvallen een slechte zaak, tegenover 21 procent die ze een goede zaak vindt. Een substantieel deel is neutraal (25%) of weet het niet (15%). Politieke voorkeur kleurt deze beoordeling: steun voor de aanvallen is hoger onder kiezers van met name rechts‑conservatieve partijen (met name SGP, JA21 en PVV), terwijl kiezers van linkse en progressieve partijen (GL-PvdA, PvdD, SP, D66) de aanvallen overwegend een slechte zaak vinden.

Figuur 1: Vindt u het een goede of een slechte zaak dat de VS en Israël aanvallen in Iran hebben uitgevoerd?
Naar huidige politieke voorkeur. Basis: allen (n = 2.132).

Tegenstanders: zorgen over internationaal recht en escalatie

Tegenstanders benadrukken dat de aanvallen in strijd zijn met het internationaal recht en de soevereiniteit van staten, en dat hiermee een gevaarlijk precedent wordt geschapen. Ook vrezen zij voor een verdere escalatie en destabilisatie van het Midden-Oosten. Daarnaast bestaat er wantrouwen jegens de motieven van vooral de Amerikaanse president; de aanvallen worden gezien als machtspolitiek en egoïstisch handelen.

Voorstanders: hoop op einde repressief regime

Mensen die de aanvallen steunen benadrukken vooral het repressieve karakter van het Iraanse regime en de (nucleaire) dreiging van Iran voor andere landen. Ze hopen dat de aanvallen het regime verzwakken en uitzicht bieden op verandering.

Voorwaardelijke steun voor stopzetten van aanvallen

Vier op de tien Nederlanders vinden dat de VS en Israël hun aanvallen op Iran moeten stopzetten (42%); een kleiner aandeel wil dat niet (28%). De steun voor een stopzetting is wel voorwaardelijk: als aan de stelling wordt toegevoegd dat het Iraanse regime waarschijnlijk aan de macht blijft als de aanvallen stoppen, daalt de steun voor een stop van 42 naar 28 procent.

Kritiek op reactie van Nederlandse regering overheerst

Op de vraag of men achter de reactie van de Nederlandse regering staat m.b.t. deze oorlog moet een substantieel deel van de Nederlanders een antwoord schuldig blijven (29% weet het niet). Degenen die dat wel kunnen, zijn eerder kritisch (47%) dan dat zij de regeringslijn steunen (23%). Veelal betekent die kritische houding dat men wil dat Nederland meer kritiek levert op Israël en de VS (37%), een kleiner deel wil juist meer steun bieden aan deze landen (13%).

Het beperkte aandeel dat de regeringsreactie steunt (23%) contrasteert met de relatief hoge steun voor het regeringsbeleid rondom de oorlog in Oekraïne (aanvankelijk twee derde, later circa de helft).[1] De reactie op de aanvallen in Iran komt wel redelijk overeen met de kritische reactie die er aan het begin van de oorlog in Gaza (oktober 2023: 29%) was. Naarmate de oorlog in Gaza vorderde, nam de kritiek op het regeringsbeleid echter flink toe.[2]

Kiezers van coalitiepartijen milder dan andere kiezers, maar vooral bij D66 klinkt kritiek

Ook kiezers van coalitiepartijen (VVD, CDA, D66) zijn verdeeld: zij steunen het beleid relatief vaker dan andere kiezers, maar zelfs onder hen is de steun geen meerderheid en is de kritiek aanzienlijk. Zo staat 43 procent van de VVD-kiezers achter de regeringslijn, 40 procent niet; van de CDA-kiezers steunt 41 procent het kabinet, 33 procent niet. D66-kiezers zijn per saldo kritisch: 33 procent steunt, 39 procent niet. De wens tot een kritischer geluid geldt nadrukkelijk bij links‑progressieve kiezers (SP, PvdD, GL‑PvdA).

Helft bereid weer Gronings gas te winnen voor snellere energie-onafhankelijkheid

De oorlog in het Midden-Oosten heeft geleid tot hogere olie‑ en gasprijzen. Ruim een derde van de Nederlanders maakt zich zorgen dat zij door stijgende brandstofprijzen hun brandstof straks niet meer kunnen betalen (36%); een vergelijkbaar aandeel maakt zich zorgen over de betaalbaarheid van de energierekening (34%). Deze zorgen zijn duidelijk sterker bij huishoudens met een laag inkomen.

Er is brede steun voor het verminderen van de afhankelijkheid van buitenlandse energie. Twee derde (66%) is het eens met de stelling dat Nederland zo snel mogelijk onafhankelijk moet worden van olie en gas uit andere landen. Opvallend is dat een meerderheid dit óók ondersteunt wanneer expliciet wordt gemaakt dat dit betekent dat er weer gas uit Groningen gehaald moet worden (55% eens).

Figuur 2: Tot slot een aantal stellingen over energie en de oorlog in het Midden-Oosten. In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen?
Basis: allen in split-run: helft kreeg stelling zonder gevolg (n = 1.054), helft met gevolg (n = 1.078).

Vertrouwen in NAVO herstelt na dip in januari

Wat vertrouwen betreft doet de NAVO het beter dan de nationale politiek en de EU. De helft van de Nederlanders zegt veel of tamelijk veel vertrouwen in de NAVO te hebben, tegenover 40 procent in de Europese Unie en 39 procent in de Nederlandse overheid als geheel. De NAVO herstelt daarmee van een dip in januari 2026 (van 43% naar 50%) en zit nu weer op het niveau van juni 2025 (51%).

Op het gebied van defensie vinden Nederlanders de afhankelijkheid van de VS problematisch. Een solide meerderheid (73%) vindt dat de EU op defensiegebied te afhankelijk is van de Verenigde Staten; dit aandeel is de afgelopen jaren gestegen. Tegelijkertijd verwacht ongeveer een derde (32%) dat de VS de Europese NAVO‑landen zullen blijven beschermen; dit vertrouwen was in januari gedaald (naar 22%), maar is nu dus weer iets toegenomen.

Onderzoeksverantwoording

Dit onderzoek vond plaats van vrijdag 6 maart t/m maandag 9 maart om 9 uur. Er was geen opdrachtgever, Ipsos I&O voerde dit onderzoek op eigen initiatief uit.

In totaal werkten 2.132 Nederlanders van 18 jaar of ouder mee aan dit onderzoek. De steekproef is grotendeels getrokken in het I&O Research Panel. Een deel (n = 211) deed mee via PanelClix. Dit zijn voornamelijk jongeren, lager opgeleiden en respondenten met een niet-westerse achtergrond.

De onderzoeksresultaten zijn gewogen op geslacht, leeftijd, regio, opleidingsniveau en stemgedrag bij de Tweede Kamerverkiezingen in oktober 2025. De weging is uitgevoerd conform de richtlijnen van de Gouden Standaard (CBS). Hiermee is de steekproef representatief voor de kiesgerechtigde Nederlandse inwoners (18+), voor wat betreft deze achtergrondkenmerken. Bij onderzoek is er sprake van een betrouwbaarheidsinterval en onnauwkeurigheidsmarges. In dit onderzoek gaan we uit van een betrouwbaarheid van 95 procent. Bij een steekproef van n=2.000 en een uitkomst van 50 procent is er sprake van een foutmarge van plus of min 2,2 procent.

[1] Zie: Aanslagen op Nord Stream vooralsnog geen effect op draagvlak Oekraïne-steun – Ipsos I&O Publiek

[2] Zie: Groeiende groep wil kritischer houding richting Israël – Ipsos I&O Publiek