Meeste Nederlanders verwachten economische verslechtering

Aanleiding
Op 26 februari 2026 brak de oorlog tussen Israël en de Verenigde Staten enerzijds en Iran anderzijds uit. Momenteel is er een staakt-het-vuren van kracht dat in ieder geval duurt tot 22 april. Mogelijk wordt de oorlog daarna weer hervat, al zijn de partijen nu in gesprek over een permanent vredesakkoord.

Ten gevolge van de oorlog sloot Iran de Straat van Hormuz af. Aangezien de Straat van Hormuz de doorvoerroute is voor een belangrijk deel van de wereldwijde olie- en gashandel heeft dit substantiële gevolgen voor de wereldeconomie.

Energie- en brandstofprijzen zijn wereldwijd sterk toegenomen en economische groei vertraagt. In Nederland zien we vooralsnog vooral gestegen brandstofkosten. Economen van Rabobank verwachten dat ook zaken als kleding, gereedschap en eten op termijn duurder worden als de oorlog voortduurt.

Dit onderzoek
Vanwege de economische onzekerheid die dit conflict met zich meebrengt heeft KPMG Ipsos I&O opdracht gegeven om dit onderzoek uit te voeren. De hoofdvraag is in hoeverre Nederlanders zich zorgen maken over deze geopolitieke ontwikkelingen en of zij gevolgen hiervan merken in hun portemonnee.

Naast het bevragen van een representatief deel van de Nederlandse bevolking (n=1.013) namen ook 123 respondenten mee die behoren tot de RAAD-doelgroep van KPMG. Dit zijn commissarissen, bestuurders en NextGen professionals uit het Nederlandse bedrijfsleven en publieke organisaties. De uitkomsten voor deze laatste groep geven een indicatief beeld van hoe er in de Nederlandse C-suite over dit thema wordt gedacht. De RAAD-doelgroep is ook gevraagd hoe hun bedrijf of organisatie inspeelt op de geopolitieke ontwikkelingen.

Het onderzoek vond plaats van vrijdagmiddag 10 tot en met maandagochtend 13 april. Het staakt-het-vuren was toen twee dagen van kracht. Er waren nog geen steunmaatregelen vanuit het kabinet aangekondigd.

Relatief veel zorgen over oorlog, ondanks afname
Op 9 maart gaf 75 procent van de Nederlanders aan zich zorgen te maken over de oorlog in Iran. Nu is dat nipt gedaald tot 70 procent. Meer mensen zijn bezorgd over het gebrek aan woningen, digitale onveiligheid en polarisatie scoren hoger. Van de zestien voorgelegde mogelijke zorgen scoort de oorlog daarmee relatief hoog.

De eigen kosten van levensonderhoud zijn een minder groot punt zorg, maar toch : 51 procent geeft aan zich hier zorgen over te maken. Sinds begin dit jaar zit hier geen ontwikkeling in.

Verdeeldheid over staat economie, pessimisme over vooruitzichten
Nederlanders schatten de huidige staat van de economie even vaak goed (31%) als slecht (28%) in. Eensgezinder zijn ze over de economische vooruitzichten: 57 procent verwacht een verslechtering in het komende jaar. De RAAD-doelgroep onderschrijft dit sentiment (56% verwacht eveneens een verslechtering). Wel is deze groep een stuk minder negatief over de huidige staat van de economie dan totale bevolking.

Een op vier moet op ‘de kleintjes’ letten
Een klein deel van de totale bevolking (2%) zegt niet rond te komen. Nog eens 22 procent geeft aan goed op de kleintjes te moeten letten om rond te komen (samen dus 24%). Vooral jongvolwassenen (tussen de 24 en 34 jaar) en lage inkomensgroepen geven dit aan.

Ruim helft verandert gedrag om te besparen
Bijna de helft (46%) van de Nederlanders heeft de afgelopen maand niets van zijn of haar gedrag aangepast om te besparen. Degenen die dat wel doen (54%) doen dit op verschillende wijzen. De meest voorkomende manier is door de verwarming lager te zetten en minder auto te rijden.

RAAD: voor driekwart speelt geopolitiek rol in strategie
Drie op vier (73%) deelnemers van de RAAD-doelgroep geeft aan dat de huidige geopolitieke ontwikkelingen impact hebben op de strategie van hun bedrijf of organisatie. Voor een kleiner deel (40%) hebben de huidige ontwikkelingen al tot concrete wijzigingen geleid. Zo heeft 17 procent de prijzen verhoogd en heeft bij 13 procent geleid tot wijzigingen in het personeelsbeleid (bijvoorbeeld een aannamestop).

Weinig steun voor ongerichte compensatie prijsstijgingen
Ruim een op drie (36%) Nederlanders vindt dat mensen met een benedenmodaal inkomen voor de huidige prijsstijgingen gecompenseerd moeten worden. Deelnemers uit de RAAD-doelgroep zijn deze mening nog vaker (46%) toegedaan. Zij vinden echter zelden (6%) dat alle burgers compensatie moeten krijgen. Onder de algehele bevolking ligt de steun hiervoor hoger (27%).

Onderzoeksverantwoording
Het onderzoek vond plaats van vrijdag 10 april t/m maandag 13 april 2026 (tot 9:00 uur). Ipsos I&O voerde dit onderzoek uit in opdracht van KPMG.

In totaal werkten 1.013 Nederlanders van 18 jaar of ouder mee aan dit onderzoek. De steekproef is grotendeels getrokken in het I&O Research Panel. Een deel (n = 106) deed mee via PanelClix. Dit zijn voornamelijk jongeren, lager opgeleiden en respondenten met een niet-westerse achtergrond.

Van de RAAD-doelgroep werkten 123 deelnemers mee. Dit zijn commissarissen, bestuurders en NextGen professionals uit het Nederlandse bedrijfsleven en publieke organisaties. De uitkomsten voor deze laatste groep geven een indicatief (geen representatief) beeld van hoe er in de Nederlandse C-suite over dit thema wordt gedacht.

De onderzoeksresultaten zijn gewogen op geslacht, leeftijd, regio, opleidingsniveau en stemgedrag bij de Tweede Kamerverkiezingen in oktober 2025. De weging is uitgevoerd conform de richtlijnen van de Gouden Standaard (CBS). Hiermee is de steekproef representatief voor de kiesgerechtigde Nederlandse inwoners (18+), voor wat betreft deze achtergrondkenmerken. Bij onderzoek is er sprake van een betrouwbaarheidsinterval en onnauwkeurigheidsmarges. In dit onderzoek gaan we uit van een betrouwbaarheid van 95 procent. Bij een steekproef van n=2.000 en een uitkomst van 50 procent is er sprake van een foutmarge van plus of min 2,2 procent.