Koopstromenonderzoek Randstad: Grote binnensteden slaan terug in krimpende retailmarkt

De afgelopen jaren werden ondernemers en consumenten geconfronteerd met grote uitdagingen. Na de coronapandemie kampte Nederland met hoge inflatie en een dalend consumentenvertrouwen. De resultaten laten zien dat de coronapandemie geen ‘gamechanger’ was, maar een tijdelijke onderbreking van lange-termijn-trends. Tegelijkertijd veranderde het koopgedrag door de groei van het online winkelen en de veranderde wensen van consumenten. Zo is de consument kritischer en selectiever dan ooit.

Winkelaanbod krimpt, ondanks forse bevolkingsgroei

De meest fundamentele conclusie is dat de detailhandel een krimpsector is. De bevolking van de Randstad groeide tussen 2021 en 2025 met bijna vier procent. Toch daalde het aantal winkels in diezelfde periode met acht procent en het winkelvloeroppervlak met drie procent. Deze krimp is het sterkst in de recreatieve sector (mode, sport, luxe). Hier neemt het aanbod al sinds 2016 met bijna tien procent per vier jaar af.

Figuur – Ontwikkeling van het winkelaanbod (m² winkelvloeroppervlak) 2021-2025, per gemeente

De hiërarchie is hersteld: grote binnensteden zijn de onbetwiste winnaars

Tegen de achtergrond van de algehele krimp, is het herstel van de grote steden des te opvallender. In 2021 leden de grote centra nog onder de naweeën van de coronapandemie. Nu trekken steden als Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht weer fors meer bestedingen naar zich toe. Opvallend is dat zij hun marktaandeel vergroten, ondanks een afname van het aantal winkels. Dit bewijst dat de totale beleving, de mix van winkels, horeca, cultuur en sfeer, doorslaggevend is geworden.

Het succes van de topcentra heeft een duidelijke keerzijde. Veel middelgrote centra zien hun marktpositie dalen. Dit zijn met name centra ‘onder de rook van’ een grote stad. Ze vallen tussen wal en schip: ze missen de unieke belevingswaarde van de topcentra en tegelijkertijd het pure gemak van de kleine boodschappencentra. Alleen middelgrote centra die succesvol investeren in een eigen, onderscheidend profiel (zoals Naaldwijk of Schagen) weten zich aan deze trend te onttrekken.

Beeld van online groei is genuanceerd

De explosieve groei van online bestedingen is voorbij. Dat beeld verschilt wel sterk per sector. In de recreatieve sector (mode, sport) blijft online de motor en groeien de online bestedingen harder dan de fysieke. In de dagelijkse sector (boodschappen) en een groot deel van de doelgerichte sector (doe-het-zelf, tuin) is het beeld omgekeerd: daar groeiden de fysieke bestedingen juist harder. De consument kiest per aankoop steeds bewuster het meest geschikte kanaal.

Van groei naar verschuiving in de horeca

De kwantitatieve groei van het aantal horecazaken is gestopt (+0,8% sinds 2021, tegenover +8,5% in de periode daarvoor). Binnen het aanbod vindt wel een grote verschuiving plaats: traditionele cafés en restaurants maken plaats voor concepten gericht op snelheid en gemak, zoals fastfood en bezorgrestaurants. Deze groei is niet alleen zichtbaar in binnensteden, maar opvallend genoeg ook in buurt- en wijkcentra.

Investeren in kwaliteit loont

Het onderzoek toont een direct verband aan tussen serieuze investeringen in de kwaliteit van de openbare ruimte en de waardering door bezoekers. Centra die fors hebben geïnvesteerd in vergroening en klimaatadaptatie, zoals Alkmaar en Purmerend, worden beloond met substantieel hogere rapportcijfers van consumenten. De opgave is duidelijk: gemeenten en vastgoedeigenaren moeten bij de krimp in de retailsector actief de regie voeren en investeren in de transformatie naar multifunctionele centrumgebieden. Dit vraagt om loslaten van traditionele visies, durf om te experimenteren en multidisciplinaire samenwerking tussen alle betrokken partijen.

Onderzoeksverantwoording

Het onderzoek bestond uit een online enquête onder een netto steekproef van 118.350 huishoudens in de drie Randstadprovincies, de gemeenten Almere en Lelystad en de eerste ring van randgemeenten daaromheen. Respondenten vulden de online vragenlijst in tussen begin september en begin november 2025. Op de uitkomsten van het onderzoek is een weging toegepast, waarbij is gewogen op geslacht en leeftijd. De resultaten zijn – voor wat betreft deze achtergrondkenmerken – representatief voor de bevolking van het onderzoeksgebied.

Lees meer over het onderzoek op www.koopstromen.nl/randstad/resultaten.